Siła Wyższa? Sprawdź warunki Kontraktu!

autor: Alicja Mizerska   |   data dodania: 24-04-2014
Intensywne opady deszczu przez kilka tygodni, znaleziony na miejscu budowy niewybuch, protesty okolicznych mieszkańców przeciwko budowie drogi w formie blokad. Czy te wydarzenia usprawiedliwiają opóźnienie w realizacji Kontraktu i kto ponosi dodatkowe koszty? A może to już Siła Wyższa, za którą żadna ze stron nie może być odpowiedzialna?

Wskazówek, w jaki sposób oceniać tego typu wydarzenia trzeba szukać przede wszystkim w Kontrakcie. W jednej z ostatnich klauzul Warunków Kontraktowych („czerwona” i „żółta książka”) – Klauzuli 19 uregulowano, rzadko modyfikowaną w Warunkach Szczególnych, kwestię Siły Wyższej. Postanowienie to nie tylko definiuje Siłę Wyższą, ale również reguluje uprawnienia i obowiązki stron w razie wystąpienia tego typu zdarzenia.

Test na zaistnienie Siły Wyższej składa się z czterech punktów. Aby można było uznać, że wystąpiła Siła Wyższa, musimy mieć do czynienia z wydarzeniem lub okolicznością wyjątkową:
1) na którą strona nie ma wpływu,
 
2) przed którą strona ta nie mogłaby się rozsądnie zabezpieczyć przed momentem zawarcia Kontraktu,
 
3) której, gdyby wystąpiła, strona ta nie mogłaby uniknąć lub przezwyciężyć, oraz
 
4) której nie można w istocie przypisać drugiej stronie.

Dla ułatwienia Subklauzula 19.1 zawiera dodatkowo katalog przykładowych wydarzeń uznawanych za Siłę Wyższą, jeśli tylko są spełnione powyższe warunki. Oprócz oczywistych wydarzeń typu: wojna, rewolucja, terroryzm, zamieszki i strajki, Warunki Kontraktu wymieniają amunicję wojskową czy materiały wybuchowe, a także klęski żywiołowe (np. huragany).

Ciekawe, że Warunki Kontraktu nie wymagają, aby zdarzenie Siły Wyższej było nieprzewidywalne. Wystarczy, że jest ono nieuniknione, a dana strona nie mogła mu rozsądnie przeciwdziałać.

Po czyjej stronie leży ryzyko związane z Siłą Wyższą w WK FIDIC? Chociaż, jak łatwo zauważyć, rodzaje zdarzeń stanowiących Siłę Wyższą określone w Subklauzuli 19.1 są prawie identyczne, jak te wskazane jako ryzyko Zamawiającego (Subklauzula 17.3), to każde zdarzenie może mieć inne skutki i należy je oceniać osobno według tych dwóch postanowień Kontraktu. Od tej oceny będzie zależało, jakie uprawnienia i obowiązki ma wykonawca.

Zarówno Wykonawca, jak i Zamawiający muszą pamiętać, że w przypadku zaistnienia Siły Wyższej mają oni obowiązek podejmowania starań w celu zmniejszenia opóźnienia w wykonywaniu Kontraktu oraz do dania powiadomienia drugiej stronie o pojawieniu się oraz ustaniu okoliczności Siły Wyższej.

W razie wystąpienia Siły Wyższej, która uniemożliwia (nie: utrudnia czy czyni bardziej kosztownym!) wykonanie danego zobowiązania i spowoduje to opóźnienie w realizacji Kontraktu lub powstanie dodatkowych kosztów, wykonawca może żądać przedłużenia Czasu na Ukończenie i, w niektórych wypadkach - dodatkowej płatności. W razie przedłużającego się czasu trwania Siły Wyższej stronom przysługuje również prawo do odstąpienia od Kontraktu.

Uprawnienia te są jednakże uzależnione od powiadomienia Zamawiającego o zaistnieniu okoliczności stanowiących Siłę Wyższą oraz o zobowiązaniach kontraktowych, na które ta okoliczność ma wpływ. Wykonawca musi również dotrzymać warunki zgłaszania roszczeń (Subklauzula 20.1).

Inaczej, niż w przypadku zdarzeń z Subklauzuli 17.3, w przypadku wystąpienia Siły Wyższej dana strona jest zwolniona z wykonania zobowiązań kontraktowych, których wykonanie stało się niemożliwe na skutek Siły Wyższej przez czas jej trwania (za wyjątkiem zobowiązań płatniczych).

Co wtedy, jeśli wykonawcy nie uda się zakwalifikować danego zdarzenia jako Siły Wyższej? Rozwiązania można poszukać w innych postanowieniach Kontraktu. Oprócz wspomnianej Subklauzuli 17.3 i roszczeń wymienionych w Subklauzuli 17.4 wykonawca powinien przeanalizować Kontrakt pod względem możliwości domagania się przedłużenia Czasu na Ukończenie lub dodatkowej płatności. W wielu przypadkach (jak np. wyjątkowo niekorzystne warunki klimatyczne – Subklauzula 8.4.c) czy Nieprzewidywalne warunki fizyczne – Subklauzula 4.12) Warunki Kontraktu przewidują bowiem możliwość przynajmniej częściowej rekompensaty wykonawcy skutków zaistnienia zdarzeń nieprzewidywalnych czy wyjątkowych. Istnieje również możliwość sięgnięcia do przepisów Kodeksu cywilnego, które regulują konsekwencje (nadzwyczajnej) zmiany stosunków czy następczej niemożliwości świadczenia.