Kara za nielegalne użytkowanie obiektu w przypadku samowoli budowlanej

autor: Alicja Mizerska   |   data dodania: 30-03-2016

Rozpoczęcie użytkowania obiektu budowlanego wymaga najczęściej wcześniejszego zawiadomienia organu nadzoru budowlanego albo uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Sytuacja zmienia się jednak w przypadku, gdy inwestor dopuszcza się samowoli budowlanej, tj. w szczególności buduje bez pozwolenia na budowę lub istotnie odstępuje od jego warunków. Czy inwestor może uniknąć nałożenia kary finansowej za nielegalne użytkowanie samowolnie wzniesionego obiektu?

Zawiadomienie o zakończeniu budowy obiektu lub uzyskanie pozwolenia na użytkowanie kończy proces budowlany i umożliwia legalne rozpoczęcie korzystania z obiektu. Niedopełnienie przez inwestora obowiązku zawiadomienia organu nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy, przystąpienie do użytkowania przed upływem 14 dni od doręczenia organowi stosownego zawiadomienia lub zaniechanie obowiązku uzyskania ostatecznego pozwolenia na użytkowanie grozi nałożeniem wysokiej kary finansowej za nielegalne rozpoczęcie użytkowania obiektu.

Pomimo że kwestia ta została już przesądzona w orzecznictwie, wciąż zdarza się, że organy nadzoru budowlanego stosują kary za nielegalne przystąpienie do użytkowania obiektu również wtedy, gdy inwestor dopuścił się samowoli budowlanej. Dotyczy to przykładowo sytuacji, gdy inwestor rozpoczął roboty przed uzyskaniem pozwolenia na budowę czy podczas robót dokonał istotnego odstępstwa od projektu budowlanego.

Tymczasem w razie samowolnego wzniesienia obiektu budowlanego nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. W konsekwencji nie można uznać, że nielegalnie przystąpiono do użytkowania obiektu. Skoro wykluczone jest w takiej sytuacji skuteczne zawiadomienie o zakończeniu budowy obiektu lub ubieganie się o uzyskanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, to nie można stosować sankcji w postaci kary za nielegalne przystąpienie do użytkowania obiektu z art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego.

Z powyższego wynika, że w razie stwierdzenia przez organ nadzoru budowlanego – w praktyce najpóźniej w trakcie postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie –, że roboty budowlane były prowadzone w warunkach samowoli budowlanej, nie jest możliwe ani wydanie pozwolenia na użytkowanie, ani wymierzenie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu. Karę za nielegalne użytkowanie obiektu można bowiem wymierzyć wyłącznie stronie (inwestorowi), która powinna skutecznie ubiegać się o uzyskanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie bądź zawiadomić organ o zakończeniu budowy, a z naruszeniem przepisów nie czyni tego i samowolnie, bez niezbędnej zgody organu, przystępuje do użytkowania zrealizowanego obiektu. Głównym celem tej kary jest więc zmobilizowanie inwestora do dopełnienia niezbędnych czynności wymaganych przepisami prawa.

Konsekwencją prowadzenia robót w warunkach samowoli budowlanej nie jest zatem automatyczne naruszenie przepisów o przystąpieniu do użytkowania obiektu, a jest nią wszczęcie postępowania legalizacyjnego mającego na celu doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem. Ponadto w takiej sytuacji, jeśli roboty budowlane zostały już zakończone, nie jest możliwe wstrzymanie użytkowania samowolnie wzniesionego obiektu przez organ nadzoru.