W prawie budowlanym grzywnę w celu przymuszenia można nałożyć tylko raz

autor: Alicja Mizerska   |   data dodania: 22-07-2016

Egzekwowanie obowiązków niepieniężnych w prawie budowlanym rządzi się własnymi prawami. W przypadku niedokonania rozbiórki obiektu, niewykonania nakazanych robót czy niedoprowadzenia obiektu do odpowiedniego stanu technicznego najczęściej nakłada się najpierw grzywnę w celu przymuszenia. Jak się okazuje, nie musi to być środek dolegliwy, ponieważ, co do zasady, można ją nałożyć tylko jeden raz.

Celem nałożenia grzywny w celu przymuszenia – uregulowanej w art. 119-126 Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – jest wywarcie nacisku na zobowiązanego, aby skłonić go do dobrowolnego wykonania obowiązku. Grzywna może być nakładana zarówno na osoby fizyczne, jak i osoby prawne, a także na jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej.

W przypadku każdego z obowiązków niepieniężnych wynikających z prawa budowlanego – za wyjątkiem obowiązku utrzymania obiektu budowlanego w stanie nieoszpecającym otoczenia – grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa. Oznacza to, że za niewykonanie takiego obowiązku zobowiązany nie zapłaci więcej, niż 10.000 zł w przypadku osób fizycznych, a 50.000 zł w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej.

Wyjątkiem jest grzywna nakładana w przypadku niewykonania obowiązku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części (tj. w przypadku nakazu rozbiórki orzekanego na podstawie art. 48 i 49b Prawa budowlanego). Nie jest ona wtedy określona kwotowo, ale oblicza się ją jako iloczyn powierzchni zabudowy budynku lub jego części objętego nakazem przymusowej rozbiórki i jednej piątej ceny 1 m2powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych, obowiązującej w kwartale, w którym grzywna jest nakładana. Trzeba pamiętać, że ustalanie wysokości grzywny na tej podstawie dotyczy jedynie budynków lub ich części, w przypadku innych obiektów budowlanych (np. budowli, linii produkcyjnych itp.) grzywnę ustala się na zasadach ogólnych i tu obowiązuje limit 10.000 zł i 50.000 zł.

Oprócz ograniczenia ilości nakładanych grzywien oraz limitu kwotowego ratunkiem przed sankcjami z tytułu niewykonania obowiązku jest zaskarżenie postanowienia o nałożeniu grzywny oraz prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34 Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

W razie nieuiszczenia grzywny we wskazanym terminie może ona zostać ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Natomiast skutkiem dalszej odmowy wykonania obowiązku wynikającego z prawa budowlanego będzie orzeczenie wykonania zastępczego. Doświadczenie uczy jednak, że wykonanie zastępcze jest realizowane niezmiernie rzadko z uwagi na znaczne koszty, które początkowo musiałby ponieść organ (choć możliwe jest żądanie od zobowiązanego zaliczki na te koszty, konieczne jest najpierw wykonanie kosztorysu, a ponadto zaliczka ta nie może być równa całkowitym kosztom wykonania zastępczego).

W sytuacji, gdy realne staje się zlecenie przez organ wykonania zastępczego, zobowiązany może wykonać obowiązek, a wtedy nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają na wniosek zobowiązanego umorzeniu. W razie, gdyby grzywna została wcześniej uiszczona, na wniosek zobowiązanego, który wykonał obowiązek, grzywny uiszczone lub ściągnięte w celu przymuszenia mogą być w uzasadnionych przypadkach zwrócone w wysokości 75 % lub nawet w całości.

Powyższe uregulowania sprawiają, że zobowiązany na podstawie przepisów prawa budowlanego do wykonania obowiązku niepieniężnego ma szerokie pole manewru nawet wtedy, gdy został już ukarany grzywną. Jednorazowość grzywny i limit kwotowy oraz kłopoty z realizacją wykonawstwa zastępczego sprawiają, że w niektórych przypadkach zwlekanie z wykonaniem nałożonego obowiązku nie wiąże się ze znacznymi sankcjami. Funkcję odstraszającą może pełnić jedynie okoliczność, że niestosowanie się do wydanych na podstawie prawa budowlanego decyzji stanowi wykroczenie z art. 92 ust. 2 Prawa budowlanego i zagrożone jest karą aresztu, karą ograniczenia wolności albo karą grzywny.