Podwyższenie wynagrodzenia kosztorysowego w umowie o roboty budowlane

autor: Alicja Mizerska   |   data dodania: 03-03-2017

W przypadku ustalenia w umowie o roboty budowlane wynagrodzenia kosztorysowego jego wysokość ustala się w oparciu o zakres prac, które mają być wykonane w ramach umowy. W praktyce często dochodzi do sporów pomiędzy inwestorami a wykonawcami, gdy wykonawcy żądają dodatkowej zapłaty za wykonane roboty. Aby skutecznie ubiegać się o dodatkowe wynagrodzenie, wykonawcy realizujący umowę w oparciu o kosztorys muszą pamiętać o kilku zasadach.

Na wstępie trzeba podkreślić, że umowa o roboty budowlane jest umową efektu, a nie starannego działania. Zatem wykonawca robót budowlanych przyjmuje na siebie nie tyle obowiązek wykonania wszystkich prac objętych przedmiarem robót i kosztorysem, ile obowiązek wykonania przedmiotu umowy o roboty budowlane, czyli osiągnięcia określonego celu.

Określony w umowie cel jest skonkretyzowany za pomocą dokumentacji technicznej, stanowiącej element umowy. Dokumentacja ta, w szczególności projekt, jest podstawą do ustalenia, czy dane prace są objęte umową, czy nie. W zależności od rodzaju przedsięwzięcia, do umowy dołącza się również szereg innych dokumentów, które są sporządzane na podstawie dokumentacji projektowej, np. specyfikację techniczną wykonania i odbioru robót budowlanych, przedmiar robót, kosztorys.

W przypadku, gdy inwestor wymaga od wykonawcy realizacji prac, które wydają się wykraczać poza pierwotny zakres robót wskazany w umowie, zobowiązanie wykonawcy do ich realizacji zależy od tego, czy zgodnie z projektem prace te są niezbędne do osiągnięcia zamierzonego w umowie celu. Jeśli tak, to wykonawca jest zobowiązany do wykonania tych robót, ponieważ są one objęte przedmiotem umowy.

Odrębną kwestią jest natomiast, czy w takiej sytuacji wykonawca będzie uprawniony do domagania się dodatkowego wynagrodzenia za wykonane prace. Problem ten rozstrzyga art. 630 Kodeksu cywilnego, który co prawda dotyczy umowy o dzieło, ale znajduje zastosowanie również do umowy o roboty budowlane.

Zgodnie z tym przepisem, w przypadku, gdy w toku realizacji robót zajdzie konieczność przeprowadzenia prac, które nie były przewidziane w zestawieniu prac planowanych będących podstawą obliczenia wynagrodzenia kosztorysowego, wykonawca może domagać się podwyższenia wynagrodzenia tylko w przypadku, gdy:

1) zestawienie planowanych prac sporządził inwestor lub

2) zestawienie planowanych prac sporządził wykonawca, ale mimo zachowania należytej staranności nie mógł przewidzieć konieczności wykonania prac dodatkowych.

Wykonawca nie uzyska jednak dodatkowej zapłaty w żadnym z powyższych przypadków, jeśli nie zadba o uzyskanie zgody od zamawiającego na wykonanie prac dodatkowych.

Z powyższego wynika, że w razie, gdy zestawienie planowanych robót, stanowiących podstawę obliczania wynagrodzenia kosztorysowego i określenia łącznej kwoty wynagrodzenia, sporządza inwestor (również w przypadku, gdy posługuje się on formularzem przygotowanym przez osobę trzecią), pominięcie przy wycenie robót jakiejś pozycji sprawia, że wykonawca może domagać się dodatkowej płatności za roboty niewynikające z zestawienia prac. Natomiast w razie, gdy to wykonawca jest odpowiedzialny za przygotowanie zestawienia robót, uzyskanie podwyższenia wynagrodzenia będzie możliwe tylko wtedy, gdy mimo dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalisty nie mógł przewidzieć konieczności wykonania tych dodatkowych prac.

Trzeba zaznaczyć, że powyższy przepis pełni funkcję ochronną dla inwestora, ponieważ minimalizuje ryzyko poniesienia kosztów realizacji robót wyższych od przewidywanych. Jego zadaniem jest przeciwdziałanie praktyce przedstawiania przez wykonawców zaniżonych kosztorysów (ofertowych), w celu zwiększania wynagrodzenia w trakcie wykonywania robót. Dlatego warunkiem podwyższenia wynagrodzenia w przypadku, gdy autorem zestawienia prac jest wykonawca, jest wykazanie, że nawet pomimo dołożenia należytej staranności nie mógł on przewidzieć konieczności wykonania innych prac, aniżeli te ujęte w kosztorysie, bądź prac w szerszym zakresie. W przeciwnym razie wynagrodzenie zawarte w umowie ma charakter ostateczny. Wykonawca nie może też w takim przypadku skierować wobec inwestora roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, powołując się na fakt wykonania dodatkowych prac.

W sytuacji spornej należy zatem zawsze rozważyć, czy wykonawca sporządzający zestawienie kosztorysowe działał w sposób dokładny, z zachowaniem zasad obowiązujących w stosunkach danego rodzaju, co czyniłoby niezasadnym zarzut zawinionego, niedbałego działania. Jeśli wymogi te zostały dochowane (co w przypadku sporu sądowego jest najczęściej rozstrzygane przy pomocy opinii biegłego), to wykonawca nie będzie zobowiązany do samodzielnego pokrywania dodatkowych kosztów i przysługuje mu odpowiednio podwyższone wynagrodzenie. Jeżeli natomiast zestawienie kosztorysowe sporządzone zostało z naruszeniem zasad staranności wymaganej w stosunkach danego rodzaju, mimo konieczności wykonania prac dodatkowych wykonawca ma jedynie prawo do wynagrodzenia kosztorysowego obliczonego na podstawie zestawienia prac planowanych.

Zanim wykonawca zdecyduje się na dochodzenie dodatkowej płatności od inwestora, powinien szczegółowo przeanalizować zawartą umowę. Decydujące znaczenie ma przy tym, w jaki sposób strony umowy przewidziały zasady ustalania wynagrodzenia. Strony mogą się bowiem umówić, że wskazana w umowie kwota wynagrodzenia ma charakter jedynie prognozy (a nie wynagrodzenia maksymalnego), a faktyczna jego wysokość ma zostać ustalona na podstawie kosztorysów powykonawczych. W takim przypadku restrykcje związane z żądaniem podwyższenia wynagrodzenia kosztorysowego nie będą miały zastosowania do robót nieujętych w kosztorysie ofertowym, a zawartych w kosztorysie powykonawczym. Ponieważ takie rozwiązanie jest potencjalnie ryzykowne dla inwestora, powinien on zadbać o dokładne określenie zasad rozliczeń wykonanych robót oraz o wyraźne uzależnienie zapłaty za nie od zgody inwestora na ich wykonanie.